Θα κάνουμε ένα μικρό ταξίδι πίσω στο χρόνο και πιο συγκεκριμένα στα μέσα της δεκαετίας του 1930. Και ενώ μιλάμε για μια εποχή που η ανθρωπότητα δεν γνωρίζει με ακρίβεια τη δύναμη που κρύβει το ηλεκτρικό ρεύμα, εμφανίζεται η πρώτη απόπειρα εφαρμογής του ηλεκτρισμού στον χώρο της μουσικής τεχνολογίας. Μέχρι τότε από πληκτροφόρα όργανα ξέραμε μόνο το πιάνο και τα εκκλησιαστικά όργανα (Pipe organ) των οποίων η εγκατάσταση, αλλά και η συντήρηση, αποτελεί ακόμα και σήμερα μια πολύ δαπανηρή διαδικασία. Για αυτό ακριβώς το λόγο, οι  Laurens Hammond και John M. Hanert μας παρουσιάζουν το Hammond organ. Η αρχική ιδέα του Hammond organ ήταν να αντικαταστήσει τις μεγάλες και ακριβές εγκαταστάσεις των εκκλησιαστικών οργάνων, όμως ο ήχος του έγινε τόσο αγαπητός, που με γρήγορους ρυθμούς εντάχθηκε και σε άλλα μουσικά ρεύματα όπως jazz, rock, κ.α.

Ο τρόπος λειτουργίας του είναι σχετικά απλός δεδομένου ότι η επιστήμη των ηλεκτρονικών ήταν ακόμα κριμένη πίσω από τον ήλιο. Η καρδιά του Hammond βρίσκεται στην γεννήτρια τόνου (tone generator) η οποία αποτελείται από πολλούς δίσκους διαφορετικών διαμέτρων που περιστρέφονται με την βοήθεια ενός μεγάλου ηλεκτροκινητήρα (motor) και παράγουν λόγο αυτεπαγωγής σήματα διαφόρων αρμονικών και συχνοτήτων ανάλογα με τη νότα αλλά και το ηχόχρωμα που έχει επιλέξει ο χρήστης να ακούσουμε. Και κάποιος που ξέρει από λίγα ηλεκτρονικά θα ρώταγε γιατί δεν χρησιμοποιούν ταλαντωτές τρανζίστορ έτσι ώστε  να αποφευχθεί η ακριβή και ιδιότροπη γεννήτρια τόνου; Την απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα μας την δώσουν οι εμπνευστές του τρανζίστορ στα εργαστήρια της Bell Laboratories οι οποίοι είναι σε θέση να εξάγουν βιομηχανικά το διπολικό τρανζίστορ δύο δεκαετίες μετά την πρώτη κυκλοφορία του Hammond. Μέχρι και πριν την μαζική κυκλοφορία των τρανζίστορ στον χώρο των ηλεκτρονικών κυβερνούσαν οι ηλεκτρονικές  λυχνίες κενού οι οποίες χρησιμοποιούνται φανατικά στο Hammond σε στάδια προ ενίσχυσης  και ενίσχυσης του σήματος. Και εδώ θα λυθεί μια τεράστια παρεξήγηση: Η μοναδικότητα του ήχου που βγάζει το Hammond organ δεν οφείλετε στις ηλεκτρονικές , αλλά στην αναλογική γεννήτρια τόνου με μοτέρ. Οι κατασκευαστές γνώριζαν την μοναδικότητα του ήχου που βγάζει η γεννήτρια τόνου και για αυτό άλλωστε άργησαν να εντάξουν κυκλώματα με τρανζίστορ στα μοντέλα τους.

Ως προς την χρήση του η απουσία αυτοματοποιημένων διαδικασιών που παρέχουν τα σύγχρονα ψηφιακά όργανα, το καθιστά σχετικά δύσκολο στην ρύθμιση του ήχου. Αρχικά ο χρήστης πρέπει να ρυθμίσει τις αρμονίες που θέλει να βάλει στον ήχο του με τη βοήθεια πολλών συρόμενων ποτενσιόμετρων ονόματι drawbars. Ουσιαστικά πρέπει να ρυθμίσει δύο τέτοια σετ δεδομένου ότι το Hammond organ είναι δύσκολο (upper and lower manual). Στη συνέχεια να επιλέξει το preset δηλαδή την χροιά του ήχου που δημιούργησε προηγουμένως και κατόπιν να βάλει percussions εάν το επιθυμεί. Τα πιο σύγχρονα μοντέλα (μην φανταστείς… από το 1960 και μετά) διαθέτουν και το ηχητικό εφέ reverb (βάθος) το οποίο επιτυγχάνετε με την χρήση ελατηρίων στο εσωτερικό του. Αρκετά μοντέλα διαθέτουν και πετάλια μπάσου (Bass Pedals). Πλέον ο χρήστης είναι έτοιμος να παίξει το τραγούδι του. Τέλος ένα ειδικό εφέ έρχεται να συμπληρώσει τον μοναδικό ήχο του Hammond organ και αυτό είναι το Leslie Speaker. Πρόκειται για μια ξεχωριστή από το όργανο μονάδα ενισχυτή, της οποίας η διεύθυνση του ήχου που παράγεται από τα ηχεία που διαθέτει γίνετε μέσω περιστρεφόμενων οδηγών. Με αυτό τον τρόπο επιτυγχάνουμε να παραμορφώσουμε τον ήχο ταλαντώνοντας τον στο ρυθμό που περιστρέφονται οι οδηγοί (κάτι σαν tremolo).

 Όπως προαναφέραμε και στην εισαγωγή, το όργανο αυτό δεν έκανε αισθητή την παρουσία του μόνο στον εκκλησιαστικό μουσικό χώρο. Χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον από αρκετούς τζαζίστες, εκ των οποίων έχει ξεχωρίζει ο Jimmy Smith για το μοναδικό του ταλέντο. Ακόμα πιο έντονη κάνει την παρουσία του στον χώρο της rock μουσικής, εκεί που ο John Lord από τους Deep Purple  μας κάνει μοναδικές εισαγωγές, αλλά και συνοδεύει τα τραγούδια, κάνοντας έντονο το Hammond organ με overdrive όπως επιβάλει ο χώρος της rock μουσικής. Ο Richard Wright από του Pink Floyd, o Keith Emerson από τους Emerson Lake and Palmer, ο Hugh Banton από τους Van Der Graaf Generator, o Rick Davies από τους Supertramp, και ο Gregg Rolie από τους Santana αποτελούν μερικά λαμπρά παραδείγματα οργανιστών που χρησιμοποίησαν Hammond organ στον χώρο αυτό.

mm

Γεννημένος το ’97 και φανατικός λάτρης της ροκ μουσικής! Σπουδάζω στο τμήμα των Ηλεκτρονικών Μηχανικών στο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα της Αθήνας. Δηλώνω τρελά ερωτευμένος με το τραγούδι, το πιάνο και κάθε πληκτροφόρο όργανο!